Drie reflexen die digitale autonomie moeilijker maken

We werken dagelijks aan een open alternatief voor Microsoft 365 en Google Workspace in onderwijs en onderzoek. Daarbij gebruiken we Nextcloud als geïntegreerde basis.

Dat werk is complex. Het gaat niet alleen over technologie, maar ook over adoptie, samenwerking over organisatiegrenzen heen, omgaan met onzekerheid en de vraag hoe we digitale autonomie werkbaar houden.

Laten we het daarom niet onnodig ingewikkelder maken. Er zijn drie reflexen die ons werk bemoeilijken.

1. Het calimerocomplex

Claudia, kunnen wij dit wel zelf?

Ik werk op het Science Park Amsterdam, waar het internet in Nederland is geboren. Daar werk ik samen met experts in quantum computing en AI. We verwerken data uit de Large Hadron Collider en ondersteunen ander grensverleggend onderzoek.

En toch moet ik nog regelmatig uitleggen dat wij zelf een samenwerkingsomgeving kunnen hosten. Sterker nog: dat doen we al meer dan tien jaar. In de tijd van Dropbox en de Snowden-onthullingen lanceerden we SURFdrive, gebouwd op dezelfde softwarebasis. SURFdrive heeft inmiddels bijna 100.000 gebruikers.

Een potentiële leverancier zei ooit na een demo, toen langzaam doordrong wat we bij SURF allemaal doen: “So you ARE the cloud…” Ja, dat zijn we.

We zijn te veel gaan geloven dat digitale infrastructuur vooral iets is wat anderen bouwen.

2. De eeuwige twijfel

Claudia, waarom hebben jullie voor Nextcloud gekozen? Waarom niet voor X, Y of Z? Kijken jullie daar nog naar?

Ik juich keuzevrijheid toe. Laat vooral een volwassen markt ontstaan waarin organisaties verschillende oplossingen kunnen kiezen en toch kunnen samenwerken via open standaarden. Minder afhankelijkheid van een handvol leveranciers is essentieel. Maar voortdurende heroverweging maakt bouwen moeilijk.

Onze keuze voor Nextcloud is niet willekeurig geweest. Daar zit analyse, praktijkervaring en een bewuste afweging achter. Bovendien geldt voor vrijwel alle soevereine alternatieven dat verdere ontwikkeling nodig is om aan te sluiten op de behoeften van onderwijs en onderzoek.

Twijfel is gezond. Alleen kun je niet bouwen als de fundering voortdurend ter discussie staat.

3. Sovereignty washing

Maar Claudia, Big Tech beweegt toch ook? Is die sovereign cloud niets voor ons?

Lokale hosting, Europese exploitatie en aanvullende maatregelen zoals encryptie of sleutelbeheer kunnen bepaalde risico’s verminderen. Dat is waardevol.

Maar afhankelijkheid van gesloten applicatielagen verdwijnt daarmee niet. Kun je de code inzien? Kun je voortbouwen op het platform? Worden open standaarden ondersteund? Heb je invloed op AI en de richting van het ecosysteem?

Digitale autonomie gaat niet alleen over waar software draait of onder welke vlag zij wordt aangeboden. Belangrijker is wie invloed heeft op de technologie die onze digitale infrastructuur vormt.

Oplossingen die bestaande afhankelijkheden opnieuw verpakken, maken ons niet onafhankelijker. Ze kunnen bepaalde risico’s verkleinen, maar versterken tegelijk de concentratie van macht in een klein aantal ecosystemen.

De drie reflexen hangen samen. We onderschatten ons eigen kunnen, blijven twijfelen en vallen vervolgens terug op bestaande afhankelijkheden. Als we werk willen maken van digitale autonomie, zullen we moeten accepteren dat het aan onszelf is én dat we het kunnen.