Zorgen om de jeugd: van Fortnite naar Squid Game
Tot groot ongenoegen van menig ouder waren een paar jaar geleden Fortnitedansjes een rage op schoolpleinen en sportvelden. Geweld mocht niet worden verheerlijkt en het gepaste, opvoedkundige antwoord leek om het spelen van Fortnite aan banden te leggen. Ik zag een vrij onschuldig schietspel, veel onschuldiger dan de expliciete game met nazisymbolen die ik vroeger speelde.
Fortnite stelde kinderen in staat contact met elkaar te houden buiten schooltijd en vereiste strategie en samenwerking. Er zaten diverse verwijzingen in naar populaire cultuur, bijvoorbeeld het bekende dansje van Carlton uit The Fresh Prince of Bel-Air. (Intertekstualiteit noemden we dat tijdens mijn studie Nederlands.) En ik verwonderde me in positieve zin over de fantasierijke uitdossingen van de spelers waarin de barrière tussen de seksen er niet toe leek te doen: jongens speelden meisjes, meisjes speelden jongens.
Fortnite is er nog steeds maar het hoogtepunt van de populariteit ligt achter ons. Opvoeders, leerkrachten en media die zich zorgen maken om de jeugd zijn daarentegen van alle tijden. Een nieuwe bron van zorgen heeft zich aangediend: Squid Game, een dystopische, Zuid-Koreaanse serie die op Netflix is te zien. Via de school van mijn kinderen werd ik op de gevaren gewezen: Squid Game massaal nagespeeld op de basisschool: ‘Ouders realiseren zich niet wat de impact is’.
Ik zie een patroon van alarmisme: de game of serie wordt gereduceerd tot plat geweld, rollenspel op schoolpleinen wordt geproblematiseerd en mogelijke gevolgen voor de jeugd worden overdreven. Jammer, want opvoeders en onderwijzers lopen hierdoor een kans mis op verbinding en verheffing, een mogelijkheid om iets te begrijpen van het innerlijke leven van kinderen en het te verrijken.
Ergens tussen wieg en volwassenheid leren we kinderen dat de wereld geen paradijs is, helpen we ze hun weg te vinden en misschien zelfs een bijdrage te leveren aan een betere wereld. Mijn meest verontrustende media-ervaring was het lezen van Nineteen Eighty-Four van George Orwell. Geen ongecompliceerd vermaak maar wel een vormende ervaring, net zoals een generatie is opgegroeid met de keuze tussen de blauwe en rode pil in The Matrix.
Squid Game kan ook zo’n vormende ervaring zijn. Er zitten lessen in verborgen over individuele verantwoordelijkheid, medemenselijkheid en de waarde van geld. Een kind van 9, 10 of 11 jaar is niet te jong voor zulke lessen, maar misschien wel voor deze serie. De ondergrens voor het kijken van Squid Game is gesteld op 16 jaar. Daarmee staat voor veel volwassenen vast wat het juiste is om te doen: kinderen weghouden van beelden die niet geschikt zijn voor hen.
Zelf kijk ik de serie samen met mijn kinderen van 10 en 11 jaar. We voeren er goede gesprekken over. Ik houd in de gaten of ze er last van hebben. Vanochtend vroeg ik wat ze vonden van het eerder genoemde artikel in het Algemeen Dagblad. Ze grinnikten om de domme volwassenen die denken dat kinderen het normaal gaan vinden als deelnemers aan Annemaria Koekoek worden neergemaaid wanneer ze verliezen. Ik hoef niet diep in mijn geheugen te graven om me te herinneren dat ik vroeger ook zo over volwassenen dacht.